“In de gevangenis kijken we niet naar feiten, we kijken naar mensen"
Verslag van de Teseum TIJDsessie met An Janssens
De Lommelse An Janssens is directeur van de gevangenis in de Begijnenstraat in Antwerpen, een zogenaamd arresthuis voor gedetineerden die wachten op een uitspraak van de rechter. Janssens staat aan het hoofd van 300 personeelsleden die 700 gevangenen bewaken, terwijl er officieel maar plaats is voor 440. Toch laat Janssens het hoofd niet hangen, zo bleek uit haar enthousiast pleidooi tijdens de Teseum TIJDsessie met gastheer Marcel Vanthilt. We noteren drie elementen die zijn blijven plakken.
1. Pleidooi voor zinvolle tijd
An Janssens: “Wij als mensen zijn ons heel vaak niet bewust van tijd. Als je echter in de gevangenis zit, ben je alleen maar bezig met tijd. Enerzijds met de tijd die je nog opgesloten zit, anderzijds met de tijd om je dag door te brengen in de gevangenis.” Die tijd kan soms heel lang duren. “Iemand die geen bezoek krijgt, die niet werkt en niet naar de rechtbank moet, zit 22 uur per dag in de cel.” Janssens knikt instemmend wanneer Marcel Vanthilt opmerkt dat iedere mens in zo’n situatie toch zou ontploffen. Ze voegt eraan toe dat het daarom belangrijk is om de gedetineerden zoveel mogelijk dingen te laten doen. “Als je tijdens je straf een zinvolle dagbesteding hebt, voldoende sociale contacten kan onderhouden en een normaal dagritme aanhoudt, dan heb je minder kans om te hervallen wanneer je vrijkomt”.
2. Pleidooi voor menselijkheid
An Janssens: “Het is mijn levensopdracht om menselijkheid binnen te brengen in gevangenissen en de publieke opinie daarover. Binnen die publieke opinie heerst er vaak nog een wens voor langere en strengere straffen, maar wetenschappelijke onderzoeken tonen aan dat zulke straffen net tot meer recidive leiden en dus tot meer slachtoffers.” Marcel Vanthilt vraagt zich af hoe het dan komt dat criminelen binnen films en literatuur vaak als een romantisch figuur worden voorgesteld, iemand waarvoor we sympathie hebben en waarvan we zelfs hopen dat die kan ontsnappen. An Janssens: “In de media lees je alleen wat iemand misdaan heeft. In een film krijg je het hele verhaal te horen: hoe iemand in de gevangenis is beland en hoe die zich daar voelt. Een gevangene wordt dan een mens die je wil helpen.”
An Janssens: “In de gevangenis kijken we niet naar feiten, we kijken naar mensen. Onze bewakers weten niet omwille van welke feiten de gedetineerden op hun gang opgesloten zitten. Op die manier bewaren we neutraliteit. Ik wil dat iedereen beoordeeld wordt op de mens die hij in de gevangenis is en niet op de feiten die hij gepleegd heeft om daar te geraken.” Practice what you preach, en dus organiseert Janssens ook 1 keer per week een spreekuur met de gedetineerden en wandelt ze dagelijks door de gevangenis. An Janssens: “Dit is voor mij de allerbeste barometer om te weten wat er leeft in mijn gevangenis. Ik leer op die manier de gedetineerden heel snel kennen en weet welke spanningen er zijn. Ik vind dat je die informatie nodig hebt om juiste beslissingen te kunnen maken over zaken als infrastructuur en personeel.”
3. Pleidooi voor een integrale oplossing
Marcel Vanthilt schotelt An Janssens het probleem van de overbevolking in de gevangenissen voor. An Janssens: “De oorzaak voor dit probleem werd veel te lang enkel bij de gevangenissen zelf gezocht. Je kan zoveel gevangenissen bijbouwen als je wil, ze zullen altijd vol zitten als dat het enige is wat je doet. Je moet ook investeren in zaken als psychiatrische zorg en zorg voor minderjarigen. Om ervoor te zorgen dat er minder mensen in de gevangenis belanden. En dat er opties zijn om aan je problemen te werken voor zij die toch in de gevangenis terechtkomen, zodat de kans op recidive veel kleiner is. Wanneer we in verschillende domeinen investeren, niet alleen in de gevangenissen, pas dan zullen we het probleem van de overbevolking opgelost krijgen.”
Verslag: Niels Dewil
